تاریخ و جغرافیا

اروپا

    دلایل نامگذاری اروپا به نخستین دوره‏هاى تاریخى مربوط مى‏شود. در زبان سامى جهت طلوع آفتاب را آچو (Acu) یا آسو (Asu) و سمتى را که خورشید غروب مى‏کرد اِرب (Erb) یا اریب (Irib) مى‏نامیدند. همین واژه‏ها وقتى از زبان فینیقى‏ها به فرهنگ یونانى‏ها نفوذ کرد، به کلمه آسیا و اروپا تبدیل شد. به این ترتیب که کلمه اولى به سرزمین‏هاى شرق دریاى اژه و عنوان اروپا به ممالک غربى این دریا اطلاق گردید. البته واژه‏هاى «آسیا» و «اروپا» گستره امروزى خود را، در قرون اخیر به دست آورده‏اند.اروپا یا شمال غرب دنیاى قدیم، بخشى از خشکى‏هاى نیمکره شمالى است که به شکل شبه‏جزیره در شمال غرب از آسیا جدا مى‏شود. اروپا در مقایسه با آسیا مانند شبه‏جزیره‏اى بزرگ است که از شرق به غرب باریک‏تر مى‏شود. این قاره از سمت جنوب غربى و از طریق تنگه جبل‏الطارق، چهارده کیلومتر با آفریقا فاصله دارد و در جنوب شرقى به آسیاى صغیر منتهى مى‏گردد. مرز شرقى اروپا را خطالرأس کوه‏هاى «اورال»، رودخانه «اورال» و چاله «ماینچ» تشکیل مى‏دهد. حد غربى این قاره، شبه‏جزیره برتانى است.[1]


    به لحاظ موقعیت جغرافیایی، قاره اروپا در شمال با اقیانوس منجمد شمالى، در مغرب با اقیانوس اطلس و در جنوب به وسیله دریاى مدیترانه و دریاى سیاه که از طریق تنگه‏هاى «داردانل» و «بُسفر» به هم‏دیگر ارتباط دارند، محدود مى‏شود.اروپا پس از قاره اقیانوسیه کوچک‏ترین قاره دنیاست که حدود ده میلیون کیلومتر مربع وسعت دارد؛ یعنى کمتر از نصف آمریکاى شمالى .

    این قاره به علت چندین ویژگى روى نقشه به آسانى از دیگر خشکى‏ها قابل تفکیک است:

    بین قاره‏هاى جهان موقعیت مرکزى دارد. از آسیا به سوى غرب، تنگ و باریک مى‏شود. کناره‏هایش بیش از سایر قاره‏ها دندانه‏دار و کنگره‏دار است. پیشرفت آب دریا به داخل خشکى، در هیچ‏یک از قاره‏ها همچون اروپا نیست. کوهستان‏هاى آن سدى براى رفت و آمد به وجود نمى‏آورد و حتى مرتفع‏ترینِ آنها در سلسله کوه‏هاى «آلپ» معابرى براى عبور دارد و بالاخره منابع زیرزمینى آن فراوان است و اصولاً زمین خشک و غیرقابل کشت ندارد.دریاهاى اطراف  اروپا از نظر کشتى‏رانى، تأسیسات بندرى، جغرافیاى سیاسى، آب و هواى معتدل و مرطوب و ذخایر غنى آبزیان اهمیت شایان توجهى دارند. در غرب اروپا خشکى و آب چنان در هم بافته شده‏اند که دسترسى اروپا را به اقیانوس و ورود کشتى‏ها را تا مساحت زیادى به داخل این قاره آسان ساخته است. دریاى «مانش»، «ایرلند» و «شمال» این‏گونه‏اند. دریاى مدیترانه در جنوب اروپا به دلیل کمى امواج، جزر و مدها، خلیج‏ها، دلتاها، سواحل بریده و دندانه‏دار و نیز چشم‏اندازهاى زیباى ساحلى، براى نواحى جنوبى این قاره اهمیت فوق‏العاده‏اى دارد.[2]

     در کل قاره اروپا را مى‏توان به چندین منطقه جغرافیایى تقسیم کرد:

1. اسکاندیناوى (شبه‏جزیره): با وسعت 777000 کیلومتر مربع، 1850 کیلومتر طول و بین 370 تا 805 کیلومتر عرض به وسیله خلیج بوتنى، دریاى بالتیک، تنگه‏هاى کاتگا (Kattega) و اسکاگراک، دریاى شمال، اقیانوس اطلس و اقیانوس منجمد شمالى احاطه شده است. این شبه‏جزیره شامل نروژ، سوئد و دانمارک است. معمولاً فنلاند و ایسلند به عنوان بخشى از آن به حساب مى‏آیند.

2. جزایر بریتانیا و ایرلند: با 244000 کیلومتر مربع مساحت، شامل انگلستان و سرزمین ایرلند است که از نظر ذخایر نفت و ذغال سنگ، غنى است.

3. اروپاى غربى که کشورهاى فرانسه، بلژیک، هلند، لوکزامبورگ و موناکو را در بر مى‏گیرد. در میان این کشورها لوکزامبورگ به دلیل منابع غنى ذغال سنگ و سنگ‏آهن به رغم وسعت کم، وضع بهترى دارد.

4. اروپاى جنوبى مشتمل بر پرتقال، اسپانیا، آندورا، ایتالیا، مالت، سان‏مارینو و واتیکان. در میان آنها اسپانیا که بیشترین مساحت شبه‏جزیره ایبرى را در اختیار دارد. در قرن هفدهم میلادى بزرگ‏ترین قدرت اروپایى بود. در این قلمروها علاوه بر منابع معدنى از قبیل آهن، مس، گوگرد و پتاس، صنعت گردشگرى با جذب حدود بیست میلیون جهان‏گرد در کشورهاى اسپانیا و ایتالیا رواج ویژه‏اى دارد.

5. اروپاى مرکزى شامل آلمان، سوئیس، لیختن اشتاین، اتریش، لهستان، چک، اسلواکى و مجارستان؛ که در میان آنها آلمان به دلیل معادن غنى ذغال سنگ لیگنیت، توسعه راه‏هاى آبى و پیشرفت صنعتى، اهمیت ویژه‏اى دارد. لهستان از نظر منابع سرشار ذغال سنگ و جنگل‏هاى وسیع که یک چهارم آن را به وجود مى‏آورد، حایز اهمیت است.

6. اروپاى جنوب شرقى که کشورهاى شبه‏جزیره بالکان یعنى اسلوونى، کرواسى، بوسنى هرزگوین، صربستان و مونته‏نگرو، کوزوو، آلبانى، مقدونیه، بلغارستان، یونان و بخش اروپایى ترکیه است.

7. اروپاى شرقى شامل تعدادى از سرزمین‏هاى سابقِ تشکیل‏دهنده اتحاد جماهیر شوروى؛ یعنى استونى، لتونى، لیتوانى، روسیه سفید، اوکراین، مولداوى و بخش اروپایى روسیه و طبق قرارداد کشورهاى ماوراى قفقاز؛ یعنى گرجستان، ارمنستان و...است.[3]

 



[1]- مقدمه‏اى بر جغرافیاى طبیعى اروپا، ترجمه و نگارش دکتر حسن قره‏نژاد، ص 9

[2]- همان، ص 50-47 و کلیات قاره‏ها، دکتر سید رحیم مشیرى، 89-87

[3]- جغرافیا و سیاست، دکتر مصطفى ملکوتیان، 164-162.

   + غلامرضا جاویدی ; ۱٠:۳۳ ‎ب.ظ ; ٢۳ بهمن ۱۳٩٢
    پيام هاي ديگران ()