تاریخ و جغرافیا

مایکل کوک و تالیفات وی در حوزه علوم اسلامی

مایکل آلن کوک(micheal allen cook)

    مایکل کوک سال 1940 در انگلستان متولد شد.وی دارای تابعیت آمریکایی/انگلیسی است و تحصیلات خود را از 1959 میلادی تا 1963 در انگلستان، دانشگاه کمبریج پی گرفت.کوک دو سال به فراگیری تاریخ انگلستان و اروپا پرداخت و دو سال هم زبان ترکی اسلامبولی و فارسی آموخت و آنگاه،به مدرسه مطالعات شرقی و آفریقایی(soas)دانشگاه لندن رفت و با راهنکایی برنارد لوئیس کارشناسی ارشدش را با پژوهش و نگارش درباره تاریخ جمعیت عثمانی در سده های پانزدهم و شانزدهم میلادی به انجام رساند و تا 1986 که برای تدریس به آمریکا رفت،در همان مدرسه مطالعات شرقی و آفریقایی لندن پیوسته درباره تاریخ اجتماعی اسلام به پژوهش پرداخت.هنگامی که کوک سرگرم پژوهش بود،دانش مرسوم تاریخ،در واقع اقتصادی بود و تاریخ اجتماعی با روشهای دقیق پی گیری می شد.از آن پس،دانش مرسوم و باب آنروز دگرگونی یافته است و کوک دلبستگیهای فراوانی پیدا کرد.بیشترین چیزی که کوک نشر داده است و بدان پرداخته است،تمدن اسلامی و نقشی است که ارزشهای اخلاقی/اجتماعی دینی در آن روند داشته است.

 


تحصیلات دانشگاهی:

دانشکده کینگز،دانشگاه کمبریج 1963-1959: تاریخ 1963-1961: شرق شناسی،مدرسه مطالعات شرقی و آفریقایی لندن،1966-1963: کارشناسی ارشد زیر نظر پروفسور برنارد لوئیس.

افتخارات علمی:

  • In 2001 he was chosen to be a member of the American Philosophical Society.
  • In 2002 he received the prestigious $1.5 million Distinguished Achievement Award from the Mellon Foundation for significant contribution to humanities research.
  • In 2004 he was chosen to be a member of the American Academy of Arts and Sciences.
  • In 2006 he won Howard T. Behrman Award for Distinguished Achievement in the Humanities at Princeton.
  • In 2008 he won Farabi Award in the Humanities and Islamic Studies.

 

·         عضو انجمن آمریکائی فلسفه،2001

·         برنده جایزه ویژه بنیاد ملون،2002

·         عضو فرهنگستان آمریکایی هنر و علوم2004

·         برنده جایزه های آلبرت حورانی(انجمن مطالعات خاورمیانه ای آمریکای شمالی در سال 2001

·         برنده جایزه انجمن دوستی کویت/بریتانیا در سال 2002

·         تقدیر درجشنواره بین‌المللی فارابی(1386ه.ش)

سمت ها و مشاغل:

·         مدرسه مطالعات شرقی و آفریقایی لندنsoas  ،1984-1963

·         مربی تاریخ اقتصادی با توجه به خاورمیانه،1986-1984

·         استاد یار تاریخ خاور نزدیک و میانه،دانشکده کلولاندای.داج،دانشگاه پرینستون آمریکا،1986 تا کنون،استاد مطالعات خاور نزدیک.

کتابها و نوشته ها:

    مایکل کوک که در حوزه تحقیق و پژوهش در اسلام و حوزه تمدن اسلامی شهرتی بسزا دارد و یکبار هم جایزه سال بهترین آثار در زمینه علوم انسانی را در امریکا نصیب خویش کرده است.وی تاکنون چندین کتاب و دهها مقاله در حوزه های مختلف اسلام شناسی نگاشته ،که به آنها اشاره می گردد.

 

v     کتاب امر به معروف و نهی از منکر با عنوان انگلیسی

    Micheal Cook,Commanding right and forbidding wrong in Islamic thought. Cambridge University Press,2002,reprinted 2002

شده است، در نوع خود بزرگترین اثر فقهی تاریخی است که تاکنون یک شرق شناس در یک موضوع فقهی مشخص نگاشته و با تتبعی گسترده این مبحث را از دیدگاه مذاهب و گرایش های مختلف اسلامی و بر اساس متون شناخته شده مورد بررسی قرار داده است.

     ناشر کتاب بنیاد پژوهش های اسلامی وابسته به بنیاد آستان قدس رضوی است که این کتاب را در حجم 1100 صفحه و در دو مجلد در مهرماه 1384 عرضه کرده و خدمت قابل تقدیری در شناخت فرهنگ و اندیشه اسلامی انجام داده است.

    البته دفتر اول این کتاب توسط نشر نگاه معاصر نیز با ترجمه محمد حسین ساکت با عنوان شایست و ناشایست در اندیشه اسلامی در سال 1384 به چاپ رسیده است.

                                                               

علل نوشتن این کتاب:

    داستان نگارش این اثر و انگیزه مؤلف در این باره، در آغاز آن مقدمه آمده است. این داستان چنان است که در شامگاه روز پنجشنبه 22 سپتامبر 1988 در ایستگاه قطار شهری شیکاگو در حضور جمعی از مردم، زنی مورد تجاوز قرارمی گیرد. یکشنبه بعد از آن روز، «نیویورک‌تایمز» خبر آن را از قول پلیس به چاپ رساند. نکته مهم در گزارش پلیس آن بود که به جز یک نفر آن هم پس از تمام شدن ماجرا، هیچ کس برای کمک به قربانی از جای خود حرکت نکرد و این به رغم آن بود که این تجاوز در ساعت های پر رفت و آمد روز انجام شد. فریاد زن هم بی پاسخ ماند. اندکی بعد کارآگاه مارتین گفت: چندین نفر به آن صحنه می نگریستند و زن از آنها کمک خواست، اما هیچ کس به او پاسخی نداد. جالب آن که تجاوزگر به قربانی خود در همان حال، دستور می دهد که لبخند هم بزند و او هم به اجبار چنین می کند.

    در این میان از جمع حاضرین تنها یک نفر پس از فریادهای مکرر زن که مورد تجاوز قرار گرفته به خیابان می رود، جلوی ماشین پلیس را می گیرد و از آنان می خواهد تا برای دستگیری آن شخص اقدام کنند.

    این پرسش برای مایکل کوک مطرح شده است که چرا مردم ساکت ماندند؟

    به نظر وی همین که یک نفر اقدام کرده است، و بعد هم مورد تحسین قرار گرفته، نشان می دهد که زمینه ای برای مداخله به صورت یک اصل اخلاقی وجود دارد. مراجعه به فرهنگ حقوقی غرب نشان می دهد که گرچه مطالبی در باره امداد به دیگران در آن وجود دارد اما این بحث مهجورتر از آن است که به عنوان فرهنگ ما به تفصیل توصیف شود.اما به نوشته کوک، اسلام، بر عکس، نام و تعالیمی ویژه برای چنین وظیفه اخلاقی گسترده ای دارد. نام آن امر به معروف و نهی از منکر است.

    به هر روی این گزارش، شگفتی آقای مایکل کوک را به همراه دارد و وی را به این فکر می اندازد که چرا در نظام حقوقی غرب، افراد چنین تربیت شده اند که هیچ واکنشی در برابر چنین جنایتی از خود نشان نمی دهند. تحقیق بیشتر نشان می دهد که تقریبا برخلاف بسیاری از نظام های حقوقی معمول در دنیا، تنها نظام حقوقی اسلام است که با داشتن نظام امر به معروف و نهی از منکر زمینه مداخله ناظرین را در برابر انحرافات و اشتباهات فراهم کرده است.بدین ترتیب کار پژوهش آغاز شده و این کار ارزشمند و پرحجم شکل می گیرد. او با ژرف نگری خاص خود و حدود 15 سال تحقیق مداوم و بررسی و مطالعه 1700 کتاب و مقاله که بیش از سه چهارم آن کتابهای اسلامی است موفق به نوشتن جامع ترین کتابی شد که تا کنون در باره امر به معروف و نهی از منکر نوشته شده است. این وظیفه بزرگ الهی در تمام فرقه ها و مذهب های مطرح اسلامی، از قدیم ترین زمان تا به امروز در این کتاب مورد بحث و بررسی قرار گرفت و بخش نسبتا زیادی از کتاب به آرای فقیهان شیعه از کلینی تا عصر حاضر به ویژه احیاء و ترویج آن به وسیله امام خمینی و شاگردان آن بزرگوار اختصاص یافته است. کوک با بررسی این آموزه در دیگر ادیان توحیدی، آیین های غیر توحیدی، سنتهای جاهلی، اندیشه های اخلاقی، مکتبهای فلسفی و وظیفه امداد در غرب و مقایسه آنها با اسلام، هیچ مشابه و همتایی برای این تکلیف اسلامی نیافته است.

    این کتاب 700 صفحه ای( شایست و ناشایست در اندیشه اسلامی)،با ارجاعها و پانوشتهای بی شمار و گاه بلند،هم اکنون تنها کتاب پر شاخ و برگ به زبانهای دنیا درباره فرمان به شایست و وازدن از ناشایست است.سه تن از خاورشناسان،ویلفرد مادلونگ،آگوستینو چیلاردوسجاد رضوی این کتاب را به نقد و بررسی گرفته اند.

    این کتاب از پنج بخش و هر بخش چند فصل بافته شده است. بخش نخست کتاب مقدمه است که طی آن در چهار فصل تحت عناوین زرگر مرو، قرآن و تفسیر قرآن، حدیث و کتابهای سیره و شرح حال به عنوان متونی که منبعی برای مبحث مورد نظر است مورد ارزیابی قرار گرفته اند. حکایت زرگر مرو حکایت ابراهیم بن میمون است که پس از جنایات ابومسلم خراسانی برابر وی قرار گرفت و او را نهی از منکر کرد و به دست او کشته شد. فصل دوم،از آیه هایی که در قرآن درباره اصل فرمان به شایست و وازدن از ناشایست است و سپس تفسیر،سخن به میان آمده است.در فصل سوم خواننده با ادبیات حدیث در این پیوند و اصطلاح حدیث سه گونگی آشنا می شود. ("three-modes" tradition)فصل چهارم در باره منابع و ادبیات زیست نامه ای درباره مسلمانان آغازین است،کسانی که فرمان به شایست می دادند و از ناشایست وامی زدند و در برابر حکومت و حکومتیان می ایستادند.

   بخش دوم از احمد حنبل و دیدگاههای حنبلیان نجد،بغداد و دمشق به درازا سخن می گوید و ویژگیهای هر کدام از زیر شاخه های این مذهب را به بررسی می گیرد. که از آغاز تا دوره سعودی در آن مورد بحث قرار گرفته است.در بخش سوم ،خواننده با پایگاههای اندیشه ورزی معتزلیان،امامیان،زیدیان و با گریزی به اسماعیلیان،آشنا می شود.

    در بخش چهارم کتاب از دیگر فرقه ها،مذهبها و مکتبها سخن می راند.حنفیان و در یک بحث فرعی جصّاص؛شافعیان پیش از غزالی و پس از او؛مالکیان آغازین و واپسین،اِباضیان شرق و غرب،غزالی با گریزی به صوفیان در این فصل به گفتگو در آمده است.همچنین درباره اسلام دوران تدوین در نگاه به گذشته،در همین فصل آشنا می شویم.

    در بخش پنجم از تحولات اسلامی معاصر در شیعه و سنی به درازا گفتگو شده است و در پایان این فصل،میان دو بینش سنی و شیعه در این زمینه مقایسه انجام گرفته است.نویسنده از سوی دیگر،اصل فرمان به شایست و وازدن از نا شایست و دیگر سازمانها و نهادهای همتراز در ادیان آسمانی و توحیدی و آیین های غیر توحیدی در همین فصل به سنجش پرداخته است و با یک نتیجه گیری و آنگاه دو پیوست،کتاب پایان یافته است.این کتاب کوک برنده جایزه های آلبرت حورانی(انجمن مطالعات خاورمیانه ای آمریکای شمالی در سال 2001 و انجمن دوستی کویت/بریتانیا در سال 2002 شده است.به گفته نویسنده پژوهش این کتاب 15 سال زمان گرفته است. ، وی به درستی دریافته است که نظریه، حاصل تحقیق و تجربه است و باید از جزء شروع کرد و به کل رسید.

 

 

    Studies in the economic history of the middle east from the rise of islam to the present day,Oxford University presss 1970

v     پژوهشهایی در تاریخ اقتصادی خاورمیانه از بر آمدن اسلام تا امروز،با یادداشتهای مقدماتی،چاپ دانشگاه آکسفورد1970.

 

    Economic Developments,in J. Schacht and C. E. Boswrth(ed),The Legacy of Islam,second edition,Clarendon presss 1974.ch. 5.

v   تحولات اقتصادی،در ژ. شاخت و  ک.ای.باسورث(ویراستار)،میراث اسلام،نشر دوم،چاپ کلارندون،1974،فصل 5،این کتاب تحت عنوان میراث اسلام به فارسی منتشر شده است.

 

    A History of the Ottman Empire to 1730,Cambridge University press 1976,edited with an introduction: V.J.parry and Others

v     تاریخ امپراتوری عثمانی(ویراستاری با مقدمه  و.جی.پاری و دیگران)،چاپ دانشگاه کمبریج،1976.

 

    The origins of kalam,Bulletin of the school of Oriental and African Studies,vol.43,1980

v     ریشه های کلام،در گزارشنامه مدرسه مطالعات شرقی و آفریقایی،ج43،  1980.

 

    Activisim and quietism in islam:The case of the early murjia in  A. S  Cudsi  and  A. E. H  Dessouk(ed),Islam and Power,Croom Helm,1981

v     کنش گرایی و ناکنش گرایی،قضیه مُرجئه آغازین، در ا.س.قدسی و ا.ح.دسوقی(ویراستاران)،اسلام و قدرت،کروم هلم1981.

 

    Early Muslim dogam: a source-critical study, Cambridge University press 1981

v     عقیده اسلام آغازین:مطالعه منبع انتقادی، چاپ دانشگاه کمبریج1981.

 

Abu Hamid al-Qudsi(d.  888  /1483),Journal of semitic studies   

v     ابو حامد القدسی(م:888/1483)،در مجله مطالعات سامی.

 

Pharaonic history in medieval Egypt,studia Islamica.Fasc.57,1983        

v     تاریخ فرعونی در مصر سده میانه ای،مجله مطالعات اسلامی،ضمیمه 57،  1983

 

Muhammad, Oxford University press,1983(in the Past Masters series),reprinted in  M.  Carrithers and others. Founders of Faith, Oxford University press,1986, reissued with Postscript,Oxford University Press,1996, Chines ,Chung-Kuo she hui ko hsueh chu pan she, Peking, 1990(pirated),  Czech ,Odeon, Prague,1994, Polish tranlation, Warsaw,1999

v   محمد،دانشگاه آکسفورد1983،(سلسله انتشارات خداوندان گذشته)،چاپ دوباره در کاریتز و دیگران،پایه گذاران ایمان، دانشگاه آکسفورد1986،چاپ دیگر با یادداشت افزوده، دانشگاه آکسفورد1996،ترجمه به عبری،بیت المقدس1989،ترجمه چینی چونگ-کو شی هوئیکو هسوئه چو پن شی،پکن 1990(دزدی ادبی)،ترجمه چک،پراگ1994،ترجمه لهستانی،ورشو1999

    این کتاب به عنوان یک موضوع پایان نامه در دانشگاه تهران توسط علیرضا عسکری و به راهنمائی هادی عالم زاده در دانشگاه تهران ترجمه گردیده است.این رساله که ترجمه‌ای است از کتاب «‏Muhammad‏» اثر «مایکل کوک» از مجموعه کتاب‌های «‏Past Masters‏»(خداوندان تاریخ) ‏شامل عناوین ذیل است:‏ ‏1- زمینه ظهور اسلام‏ ‏2- زندگی حضرت محمد (ص)‏ ‏3- جهان تک خدایی ‏4- تاریخچه توحید‏ ‏5- احکام توحیدی‏ ‏6- اصول سیاست توحیدی‏ ‏7- منابع تحقیق در زندگی محمد (ص)‏ ‏8- سرچشمه‌های آئین محمد (ص)‏(سایت پایگاه اطلاع رسانی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاههاhttp://www.nahad.ir )

 

 

    Magin cheese:an archaic problem in Islam Law,Bulletin of the school of Oriental and African studies,vol.47,1984

v     پنیر مجوسی،بغرنجی کهنه در حقوق اسلامی،گزارش نامه مدرسه مطالعات شرقی و آفریقایی،سال 47،  1984

 

Early Islamic dietary Law,Jerusalem Studies in Arabic and Islam,vol.7,1986   

v     قانون پرهیز غذایی آغاز اسلام،مجله مطالعات اورشلیمی در عربی و اسلام،سال 7 ،  1986

 

    The emergence of Islamic civilisation,in  S. N . Eisenstadt(ed),The origins ond diversity of Axial Age civilizations,State University of New York Press,1986,chapter 21

v     ظهور تمدن اسلامی در س. ن..ایسنشتاوت()ویراستار)ریشه ها و اختلافات تمدنهای ارزشی،دانشگاه دولتی نیویورک1986، فصل 21

 

    The provenance of the Lam al-shihab fi sirat muhammad ibn Abd al-wahhab,Journal of Turkish Studies, vol. 10, 1986

v     زادگاه لمع الشّهاب فی سیره محمد بن عبدالوهاب،مجله مطالعات ترکی،سال 10،ص 1986

 

    Max Weber und islamische Sekten,in  W.  Schluchter(ed),Max Webers Sicht des Islams:  Interpretation und Kritik, Suhrkamp, 1987 ,Aabic translation in al-Ijtihad, vol.  5, 1993, original English in T.  E.  Huff and W.  schluchter(ed), Max Weber & Islam ,Nhew Brunswick and London: Transaction Publishers, 1999

v   ماکس وبر و قهرمانان اسلامی،در و.اشلوختر(ویراستار)،بینش اسلامی ماکس وبر،برداشت و نقد،سوهر کمپ1987،ترجمه تازی در الاجتهاد،ج5،1993؛اصل انگلیسی در ت.ای.هوف و  و.اشلوخر(ویراستاران)،ماکس وبر و اسلام،نیو برانسویک و لندن،انتشارات ترانسکشن1999.

 

   Islam: a comment , in J. Baechler and others(ed),Europe and the of capitalism, Oxford Basil Blackwell,1988,chapter 7.

v     اسلام:یک نکته،در جی.بائچلر و دیگران(ویراستاران)،اروپا و ظهور سرمایه داری،آکسفورد،بازل 1988،فصل7.

 

    The expansion of the first saudi state: the case of Washm, in  C. E. Bosworth ond others(ed),The Islamic world from classical to modern times:essays in honor of Bernard Lewis,Princeton: Darwin press,1989

v   گسترش نخستین دولت سعودی،قضیه وَشم، در ک.ای.باسورث و دیگران(ویراستاران)،جهان اسلام از روزگار تدوین تا اکنون،مقالات به افتخار برنارد لوئیس،پرینستون.چاپ داروین1989

 

The historrians of pre-Wahhabi  Najd,studia Isilamica, Fasc 76,1992   

v     تاریخ دانان نجد پیش وهابی،مطالعات اسلامی،ضمیمه 76، 1992

 

    On the origins of Wahhabism,Journal of the Royal Ssitatic Society,Third Series, vol. 2, 1992

v     درباره ریشه های وهابی گری،مجله انجمن همایونی آسیایی،سومین سلسله،سال2 .1992.

 

The Heraclian dynasty in Muslim eschatology, Al-Qantara, vol. 13,1992   

v     سلسله هراکلی در معاد شناسی اسلامی،القنطره،سال 13، 1992

 

    Eschatology and the dating of tradition ,in B.  Lewis and C.  Issawi(ed),Princeton papers,Number  1, 1992

v     معاد شناسی و تاریخ گذاری حدیثها،در ب.لویس و ک.عیساوی(ویراستاران)،مقالات پرینستون،شماره 1، 1992

 

An early Islamic apocalyptic chronicle, Journal of Near Fastern Studies, vol. 52, 1993   

v     یک وقایع رمزی اسلامی آغازین،مجله مطالعات خاور نزدیک،مجله 52، 1993

 

Van Ess s second volume:testing a sample ,Bibliotheca Orientalis, vol. 51, 1994   

v     جلد دوم فان اس:آزمون یک نمونه،مجله کتاب شناسی شرقی،مجلد 51، 1994

 

    The opponents of the writing of tradition in early Islam,Arabica, vol. 44, 1997, Persian translation Mukhalifan-I nigarish-I Hadith dar sadr-I Islam, Ulum-I Hadith, nos. 8 -10(1377 shamsi ,this journal is published in Qum)

v   مخالفان نگارش حدیث در آغاز اسلام،مجله عربیکا،مجلد 44، 1997؛ترجمه فارسی:مخالفان نگارش حدیث در صدر اسلام،علوم حدیث،ش8-10(1377،چاپ قم)

    ترجمه این نوشتارتوسط ابوالقاسم سرّى درشماره های 8تا10 مجله علوم حدیث چاپ گردید.وی در بخش اول این نوشتار مخالفت مسلمانان با کتابت حدیث را، در بصره، کوفه و مدینه نقد و بررسى می کند.ودر پایان بخش اول می نویسد:" با در نظر گرفتن تمام جوانب، این بحث بر آن است که سهم مدینه در«احادیث نبوى و صحابى» له و علیه کتابت، نسبتا محدود بوده است."و وی نقش مدنیان را در جعل حدیث کم می داند.در بخش دوم به مکّه و مراکز دیگر مى پردازد و ماهیت مخالفت ها را بررسى مى کند. مؤلف، در دو بخش اول مقاله، ابعاد مناقشه بر سر کتابت حدیث (در دوره پس از پیامبر( ص) را تبیین نمود. سپس، شخصیّت و تبار و ادلّهٌ موافقان و مخالفان کتابت را می شناساند و به نخستین عکس العمل ها در برابر کتابت حدیث در حوزهٌ بصره، کوفه، مدینه، مکّه، یمن و سوریّه (اصلى ترین پایگاههاى حدیث در صدر اسلام) اشاره میکند. وى در گام بعدى، به بررسى ماهیت مخالفت ها در هر یک از این حوزه ها میپردازد و در نهایت به این نتیجه میرسد که بسیارى از احادیث نبوى منع کتابت، جعلى است؛ سپس می کوشد تا منشأ دشمنایگى مسلمانان با کتابت حدیث را باز یابد و در مرحلهٌ نخست، فرض هاى مختلفى را مطرح میکند و دیدگاه خاص خود را در این زمینه، به بخش پایانى مقاله وامیگذارد.( مجله علوم حدیث شماره 8،مخالفان نگارش حدیث در صدر اسلام،مایکل کوک،ترجمه ابوالقاسم سرّى)



 

Ibn Qutayba and the monkeys, studia Islamica, vol. 89(1999)   

v     ابن قتیبه و میمونها،مطالعات اسلامی،مجلد 89(1999)

 

    Articles Hadith and Muhammad in G. w. Bowersock,Peter Brown, and Oleg Grabar(ed),Late antiquity: a guide to the post-classical world, Cambridge and London: Belknap press of Harvard University press, 1999

v   مقاله های حدیث و محمد، در ج.و.باورسوک،پیتر براون و اولغ گرابار(ویراستاران)روزگاران کهن گذشته:رهنمودی به جهان پسا تدوین،کمبریج و لندن،چاپ دانشگاه هاروارد،1999

 

    The Koran, in the Very short Introductions series, Oxford: Oxford University press, 2000 , translation: Italian Einaudi, Turin, 2001 ,Polish, Proszynski I s ---ka, Warsaw 2001, Portuguese , Temas e Debates, Lisbon 2001, German , Philipp Reclam jun,  Stuttgart,  Danish, Fortlaget Vandkunsten K/S, 2003

v   قرآن در سلسله کتابهای مقدمه های بسیار کوتاه، آکسفورد،دانشگاه آکسفورد،2000،ترجمه ایتالیایی،تورن2001،لهستانی،ورشو2001،پرتغالی،لیسبون2001،آلمانی،اشتوتگارت،دانمارکی 2003.

 

    A Koranic codex inherited by Malik from his grandfather, Graeco-Arabica, vols. 7-8(2002)

v     مجموعه های قرآنی میراثی مالک از جدش،مجله یونانی و عربی،سالهای 7-8(2000)

 

   + غلامرضا جاویدی ; ٩:۳۳ ‎ق.ظ ; ۸ اردیبهشت ۱۳۸٩
    پيام هاي ديگران ()